Pracownia Łyżkarza

Zamczysk to wieś leżąca z dala od głównych traktów, na obrzeżach Puszczy Knyszyńskiej.

Dotrzeć do niej można drogą żwirową, zjeżdżając w Chmielniku z drogi łączącej Czarną Wieś Kościelną z Janowem. O wczesnośredniowiecznych tradycjach osadniczych tego terenu świadczy grodzisko usytuowane nie opodal wsi Zamczysk, zwane przez miejscową ludność „Zamek”. Grodzisko o kształcie pierścieniowym położone na nizinie, pełniło niegdyś funkcje strażnicy. Bliskość Puszczy Knyszyńskiej i związana z tym łatwość pozyskiwania surowca, sprzyjała rozwojowi od końca XIX w. w okolicznych wsiach, drzewnego przemysłu domowego, skupiającego się na produkcji łyżek i innych drobnych drewnianych sprzętów, niezbędnych w każdym gospodarstwie wiejskim. W okresie międzywojennym w pobliskim Łapczynie łyżki strugała połowa mieszkańców wsi, natomiast w Zamczysku zajmowano się tym prawie w każdej zagrodzie. W okresie zimowym jedna rodzina była w stanie wykonać od 80 do 100 sztuk łyżek dziennie.

Produkcja nie wymagała od rolników większych nakładów finansowych ani specjalistycznych narzędzi. Wystarczał im skromny zestaw wykonany przez miejscowego kowala: siekiera, „cieśliczka”, „reszczyk” oraz noże do strugania i wygładzania. Drewno do wyrobu łyżek pozyskiwano bez trudu w pobliskich chłopskich lasach i Puszczy Knyszyńskiej. Łyżki wyrabiano najczęściej z osiki oraz olchy, brzozy, rzadziej z klonu polnego czy gruszy. Do wyrobu łyżek nadawało się drzewo świeżo ścięte, nie wysuszone. Oprócz łyżek wykonywano też w mniejszych ilościach m.in. maglownice, niecki czy szufelki do zboża.

Po II wojnie światowej łyżkarski ośrodek przemysłu ludowego zaczął podupadać. Większość rękodzielników powróciła do swoich zajęć rolniczych. Nieliczni kontynuowali swoją rękodzielniczą działalność realizując zamówienia Spółdzielni Cepelia, która to znalazła nowego miejskiego odbiorcę. Łyżki oprócz swoich funkcji użytkowych zaczęły pełnić funkcje pamiątkowe i dekoracyjne.

Dziś w Zamczysku pozostała ostatnia już pracownia wyrobu łyżek, w której jej właściciel Mieczysław Baranowski, wprawnymi ruchami, przy pomocy tradycyjnych narzędzi i technik stosowanych od pokoleń, wydobywa z kawałka osikowego drewna precyzyjny kształt prostego, powszechnie znanego przedmiotu – łyżki. 

MPR plakietkaCopyright 2015 by Uroczysko Ruczaj
Karczmisko 41 | 16-020 Czarna Białostocka
telefon: +48 698 519 658  
e-mail: agroturystyka@uroczysko-ruczaj.pl

Uroczysko Ruczaj